UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐIỆN BIÊN

(Ảnh trích nguồn Báo điện tử Chính phủ)

Ngày 16/6/2025, Quốc hội khóa XV, kỳ họp thứ 9 thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 16/6/2025 và thay thế Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 65/2025/QH15. Luật gồm 7 Chương 54 Điều với một số điểm mới như sau:

Thứ nhất, đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam còn 02 cấp

Theo quy định tại khoản 1, Điều 1Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, thì đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức thành 02 cấp, gồm:

- Cấp tỉnh gồm: Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;

- Cấp xã gồm: Xã, phường, đặc khu trực thuộc cấp tỉnh.

Theo khoản 3 Điều 51 Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 thì Hội đồng nhân dân, các cơ quan thuộc Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân, các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc Ủy ban nhân dân huyện, quận, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương, thị xã (sau đây gọi chung là cấp huyện) kết thúc hoạt động từ ngày 01 tháng 7 năm 2025.

Thứ hai, từ ngày 16/6/2025, đặc khu chính thức trở thành đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Trước Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 (số 65/2025/QH15) và các văn bản quy phạm pháp luật khác chưa hề đề cập đến khái niệm “đặc khu” thì tại điểm b khoản 1 Điều 1 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 (số 72/2025/QH15 quy định đặc khu là đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc tỉnh: “đặc khu là đơn vị hành chính ở một số hải đảo có vị trí quan trọng được thành lập phù hợp với điều kiện địa lý, tự nhiên, đặc điểm dân cư và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”.

Thứ ba, Quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương cấp tỉnh, cấp xã

Trước đây nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân tỉnh, xã được Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 65/2025/QH15 - đã hết liệu lực) quy định chung thì kể từ ngày 16/6/2025, nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân tỉnh, xã được phân định trong từng lĩnh vực cụ thể. Việc quy định này bảo đảm phân định rõ, không trùng lắp, chồng chéo về nhiệm vụ, thẩm quyền của từng cấp chính quyền và phù hợp với mô hình quản lý. Đồng thời, với quy định này, tạo cơ sở pháp lý để các luật chuyên ngành căn cứ, quy định cụ thể nhiệm vụ quyền hạn của chính quyền cấp tỉnh, cấp xã trong các lĩnh vực chuyên ngành.

Thứ tư, Hội đồng nhân dân tỉnh được thí điểm chính sách đặc thù chưa có trong luật khi được Thủ tướng Chính phủ cho phép

Cụ thể tại điểm c khoản 1 Điều 15 Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 quy định: “ Hội đồng nhân dân tỉnh căn cứ vào chủ trương của Đảng, quyết định áp dụng thí điểm các chính sách đặc thù, đặc biệt, chưa được quy định trong pháp luật để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách địa phương sau khi đã báo cáo và được Thủ tướng Chính phủ cho phép; quyết định các chế độ chi ngân sách đối với một số nhiệm vụ chi có tính chất đặc thù ở địa phương theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.”.

Thứ năm, Mở rộng, tăng quyền phân cấp, ủy quyền của UBND và Chủ tịch UBND cấp tỉnh

Tại Điều 13, Điều 14 Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 đã mở rộng thẩm quyền phân cấp và ủy quyền của Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Cụ thể như sau:

- UBND cấp tỉnh được phân cấp, ủy quyền cho UBND cấp xã (với một số điều kiện);

- Chủ tịch UBND cấp tỉnh được quyết định điều chỉnh quy trình, thủ tục hành chính để bảo đảm thực hiện hiệu quả việc ủy quyền, phân cấp.

Thứ sáu, bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức của chính quyền địa phương ở đặc khu

Từ ngày 16/06/2025 đặc khu chính thức trở thành đơn vị hành chính của nước ta. Do đó, tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 đã quy định bổ sung thêm nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương ở đặc khu và quy định về tổ chức chính quyền địa phương ở đặc khu trong trường hợp đặc thù.

Thứ bảy,Bổ sung quy định mới về cách tính khóa Hội đồng nhân dân sau khi chia, nhập, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính

Trước đây tại Điều 43 Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 65/2025/QH15 chỉ nêu: “Khóa của Hội đồng nhân dân ở đơn vị hành chính sau khi thành lập mới được tính lại từ đầu (khóa I) kể từ thời điểm thành lập.” tuy nhiên, tại Điều 49 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 số 72/2025/QH15 đã bổ sung quy định hướng dẫn xác định khóa của Hội đồng nhân dân ở đơn vị hành chính sau khi thành lập, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính. Cụ thể:

- Trường hợp đơn vị hành chính mới sau khi thành lập, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữ nguyên tên gọi của một trong các đơn vị hành chính trước đây thì khóa của Hội đồng nhân dân ở đơn vị hành chính mới tiếp tục tính theo khóa của Hội đồng nhân dân ở đơn vị hành chính được giữ nguyên tên gọi;

- Trường hợp đơn vị hành chính mới sau khi thành lập, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính thay đổi tên gọi hoặc thay đổi loại đơn vị hành chính thì khóa của Hội đồng nhân dân ở đơn vị hành chính mới được tính lại từ đầu (khóa I) kể từ thời điểm thành lập.

Thứ tám, Quy định rõ việc thực hiện hoạt động của chính quyền địa phương khi không còn đủ hai phần ba tổng số đại biểu Hội đồng nhân dân tại khoản 2 Điều 49 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025

Thứ chín, Hướng dẫn việc tổ chức chính quyền địa phương tại phường thuộc thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Đà Nẵng nhiệm kỳ 2021 - 2026

Nội dung này được quy định cụ thể tại Điều 53 Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, cụ thể kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2025, chính quyền địa phương tại các phường hình thành trên cơ sở sắp xếp các phường thuộc thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Đà Nẵng đang thực hiện mô hình chính quyền đô thị theo quy định của Luật Thủ đô, Nghị quyết số 131/2020/QH14 ngày 16 tháng 11 năm 2020 và Nghị quyết số 136/2024/QH15 ngày 26 tháng 6 năm 2024 của Quốc hội là cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân phường. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân phường được tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15.

Thứ mười, trước ngày 01/3/2027, phải sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan của chính quyền địa phương các cấp

Nội dung này được đề cập tại Điều 54. Quy định chuyển tiếp của Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, cụ thể:“Chậm nhất là ngày 01 tháng 3 năm 2027, các văn bản quy phạm pháp luật có nội dung quy định về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và quy định khác có liên quan của chính quyền địa phương các cấp phải được sửa đổi, bổ sung để bảo đảm phù hợp với tổ chức đơn vị hành chính, các nguyên tắc và các nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương các cấp quy định tại Luật này.”.

Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 được ban hành mang ý nghĩa lịch sử tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho tổ chức, hoạt động của chính quyền địa phương theo mô hình chính quyền địa phương 02 cấp lần đầu tiên được tổ chức ở nước ta. Luật đã xác định rõ mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp (cấp tỉnh và cấp xã) thống nhất trong cả nước, phân định rõ nhiệm vụ, thẩm quyền và cơ cấu tổ chức bộ máy của từng cấp chính quyền; thiết lập cơ sở pháp lý đầy đủ cho mô hình chính quyền địa phương ở đặc khu; bổ sung các quy định về đơn vị hành chính, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương bảo đảm tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân tốt hơn, thực hiện triệt để nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương góp phần đáp ứng mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của các địa phương nói riêng và cả nước nói chung trong kỷ nguyên mới của đất nước./.

Phòng PBGD&TDTHPL